Jerebu di Malaysia: punca, bahaya kesihatan dan cara melindungi diri
Kenapa udara boleh menjadi kelabu hampir setiap tahun, siapa paling berisiko, dan apakah tindakan praktikal apabila bacaan Indeks Pencemar Udara meningkat?
Jerebu ialah pencemaran udara yang mengandungi zarah halus dan gas. Zarah PM2.5 boleh masuk jauh ke dalam paru-paru. Kurangkan aktiviti berat di luar, semak bacaan IPU rasmi, dan dapatkan pemeriksaan jika mengalami sesak nafas, sakit dada atau simptom yang semakin teruk.
Apa sebenarnya jerebu?
Jerebu berlaku apabila zarah dan bahan pencemar terapung berkumpul di udara sehingga jarak penglihatan berkurang. Antara komponen yang paling membimbangkan ialah PM2.5—zarah dengan diameter 2.5 mikrometer atau lebih kecil—kerana saiznya membolehkan ia sampai jauh ke bahagian dalam paru-paru.
Jerebu bukan sekadar masalah pandangan kabur atau bau asap. Pendedahan boleh menyebabkan iritasi mata, hidung dan tekak, batuk, sakit kepala serta memburukkan asma, COPD dan penyakit jantung.
Apakah punca jerebu di Malaysia?
Kebakaran hutan dan tanah gambut
Api pada tanah gambut boleh membara lama di bawah permukaan dan menghasilkan asap tebal yang sukar dipadamkan sepenuhnya.
Pembakaran terbuka
Pembakaran sampah, sisa pertanian, tapak pelupusan atau kawasan semak menambah beban pencemaran setempat.
Jerebu rentas sempadan
Asap daripada kebakaran berskala besar di rantau ini boleh dibawa angin merentasi sempadan negara dan menjejaskan Malaysia.
Sumber bandar dan industri
Asap kenderaan, aktiviti industri dan habuk turut mempengaruhi kualiti udara, khususnya ketika atmosfera kurang membantu pencemar tersebar.
Kenapa jerebu seolah-olah menjadi acara tahunan?
Jerebu bukan semata-mata “asap dari negara jiran” dan bukan acara rasmi yang pasti berlaku setiap tahun. Ia merupakan masalah bermusim dan berulang apabila beberapa keadaan muncul serentak:
- Cuaca lebih keringSemasa Monsun Barat Daya, kebanyakan kawasan Malaysia mengalami keadaan yang relatif lebih kering. Vegetasi dan tanah gambut lebih mudah terbakar.
- Kebakaran menghasilkan asap berpanjanganApi gambut boleh membara dan melepaskan zarah halus untuk tempoh yang lama, walaupun nyalaan besar tidak kelihatan.
- Arah angin membawa asapAngin serantau boleh mengangkut asap rentas sempadan. Lokasi yang terjejas berubah mengikut arah dan kelajuan angin.
- Hujan tidak cukup untuk membersihkan udaraTempoh tanpa hujan membolehkan pencemar terkumpul. Fenomena iklim seperti El Niño boleh meningkatkan risiko keadaan panas dan kering, tetapi bukan satu-satunya punca.
Maksudnya, jerebu berulang kerana gabungan aktiviti pembakaran + keadaan tanah + musim kering + pergerakan angin. Menyalahkan satu faktor sahaja tidak menerangkan keseluruhan masalah.
Bagaimana jerebu menjejaskan tubuh?
Mata, hidung dan tekak
Mata pedih atau berair, hidung berair, tekak kering dan rasa tidak selesa.
Paru-paru
Batuk, kahak, nafas berbunyi, sesak nafas serta serangan asma atau COPD yang lebih mudah tercetus.
Jantung dan salur darah
Zarah halus boleh mencetuskan keradangan dan memberi tekanan tambahan kepada individu dengan penyakit jantung.
Fungsi harian
Sakit kepala, keletihan dan kurang toleransi terhadap aktiviti fizikal boleh berlaku ketika kualiti udara merosot.
Siapa yang perlu lebih berhati-hati?
- Kanak-kanak kerana paru-paru masih berkembang dan mereka cenderung lebih aktif di luar.
- Warga emas serta individu dengan daya tahan tubuh atau fungsi organ yang berkurangan.
- Ibu hamil yang wajar mengurangkan pendedahan tidak perlu kepada pencemaran udara.
- Pesakit asma, COPD, penyakit jantung atau alahan pernafasan.
- Pekerja luar seperti pengawal keselamatan, penghantar, pekerja binaan dan pekerja penyelenggaraan.
Fahami bacaan Indeks Pencemar Udara
IPU ialah penunjuk kualiti udara ambien. Gunakan bacaan stesen terdekat sebagai panduan dan ikuti arahan kesihatan atau operasi semasa daripada pihak berkuasa.
Bacaan boleh berubah mengikut masa dan lokasi. Semak portal APIMS Jabatan Alam Sekitar untuk bacaan terkini.
Apa yang boleh dilakukan ketika berjerebu?
Lakukan
- Semak IPU sebelum merancang aktiviti luar.
- Kurangkan aktiviti berat atau tempoh lama di luar apabila udara tidak sihat.
- Tutup tingkap apabila kualiti udara luar buruk; gunakan penghawa dingin dalam mod kitar semula jika sesuai.
- Jika mampu, gunakan penapis udara dengan HEPA di ruang yang paling kerap digunakan.
- Pastikan ubat kawalan dan inhaler tersedia jika anda mempunyai asma atau penyakit paru-paru.
- Minum air secukupnya untuk keselesaan tekak—tetapi air tidak “mencuci” PM2.5 daripada paru-paru.
Pelitup muka
- Respirator N95/KN95 yang tulen dan dipakai rapat boleh membantu mengurangkan sedutan zarah halus.
- Pelitup pembedahan biasa tidak menapis zarah halus sebaik respirator N95 dan biasanya tidak memberi lekapan muka yang sama.
- Jangan paksa kanak-kanak kecil atau individu yang sukar bernafas memakai respirator tanpa nasihat profesional.
- Gantikan respirator apabila kotor, basah, rosak atau sukar untuk bernafas melaluinya.
Bila perlu berjumpa doktor?
Dapatkan penilaian jika batuk, sesak nafas, nafas berbunyi, mata sangat pedih atau simptom sedia ada semakin teruk. Dapatkan bantuan kecemasan segera jika terdapat:
- Sesak nafas yang teruk atau sukar bercakap dalam ayat penuh
- Sakit atau tekanan di dada
- Bibir kelihatan kebiruan, kekeliruan atau hampir pengsan
- Serangan asma yang tidak lega dengan pelan rawatan atau inhaler yang telah ditetapkan
Soalan lazim tentang jerebu
Adakah duduk di dalam rumah menjamin udara bersih?
Tidak semestinya. Zarah boleh masuk melalui pintu, tingkap dan celah bangunan. Menutup bukaan ketika udara luar buruk dan menggunakan penapis HEPA boleh membantu mengurangkan zarah di dalam ruang.
Adakah semua orang perlu memakai N95?
Keperluan bergantung pada bacaan udara, tempoh berada di luar, jenis aktiviti dan tahap risiko individu. N95 paling berguna apabila perlu berada di luar semasa pencemaran zarah meningkat dan respirator boleh dipakai dengan rapat.
Bolehkah jerebu menyebabkan demam?
Jerebu lazimnya menyebabkan iritasi, batuk atau memburukkan penyakit pernafasan; demam lebih mencadangkan jangkitan atau punca lain. Dapatkan pemeriksaan jika demam berterusan atau ada simptom membimbangkan.
Adakah hujan akan terus menghilangkan jerebu?
Hujan boleh membantu menyingkirkan sebahagian zarah daripada udara, tetapi kesannya bergantung pada jumlah hujan, angin dan sama ada sumber asap masih aktif.
Sumber rasmi dan bacaan lanjut
Artikel ini ialah panduan umum dan tidak menggantikan penilaian doktor. Maklumat operasi serta kesihatan awam boleh berubah mengikut keadaan semasa.